Aferez Nedir?

Eylül 21st, 2011 DahiliyeDiğerHematoloji 0 Comments
Aferez Nedir?

  Aferez Nedir? 

Hemaferez ( Hemapheresis- Hem:Kan, Apheresis:Ayırmak ); kanın bileşenlerine (komponent) ayrıldıktan sonra bir komponentinin alınıp, geri kalanının hastaya veya donöre geri verilmesi işlemidir.

 

Aferez İşlemi Basamakları

  • Kanın hasta veya donörden (vericiden) alınması
  • Antikoagülan solüsyonlar kullanılması,
  • Replasman sıvıları verilmesi
  • Kanın komponentlerine ayrılacağı santrifüj veya filtrasyon bölümüne pompalanması
  • İstenen komponentin ayrı bir torbada tutulması
  • Geri kalan komponentlerin hasta veya donöre geri verilmesi

 

Bütün bu işlemler uygulanırken donör/hastaya replasman sıvıları, antikoagülan maddeler vb. ajanlara maruz kalmaktadır. Ayrıca donör/hasta kanı işlem boyunca vücut dışında kalmaktadır. Bu nedenlerle  donör/hasta işlem boyunca yan etkiler ve komplikasyonlar açısından takip edilmelidir. Aferez hastalara ve sağlıklı bireylere (donörlere) yapılabilmektedir. Bu işlemlerin uygulandığı hasta yelpazesinin de çok geniş olduğu düşünülürse aferezde hemşirelik işlevlerinin önemi daha da ön plana çıkmaktadır. Aferez işlemleri amacına göre farklı isimler almaktadır.

 

Uzaklaştıran Ürün Tipine Göre Aferez İşlemi Tipleri

 

1)    Hücre uzaklaştırması ( Sitaferez)

  • Eritrosit aferezi: Terapötik aferez veya eritrosit elde etmek için.
  • Lökosit (Granülosit,  Lenfosit,  Monosit): Lökaferez:

Granülosit Aferezi

Lenfosit Aferezi

Kök Hücre Aferezi

  • Trombosit : Tromboferez

2)    Plazma: plazmaferez ( terapötik veya plazma elde etmek için )

  • Sıvı
  • Proteinler
  • Yağ

3)    Seçici Aferez

  • Cascade Filtrasyonu (Çift  Filtrasyon)
  • LDL Aferezi (Lipid Aferezi)
  • Fotoferez
  • Yapay Karaciğer Desteği (KC Diyalizi)
  • Sepsis Uygulamaları

 

 

Aferez Merkezleri Hakkında Sağlık Bakanlığı Yönetmeliğine ( 10 Mart 2010 Resmi Gazetede Yayınlanmıştır ) göre de aferez ünitesinde hemşire görev almalıdır.

 

Ruhsat Alınabilmesi için Gerekli Elemanlar

  • Sorumlu hekim
  • Sorumlu teknik eleman
  • Hekim
  • Hemşire
  • Teknik eleman (sertifikalı / sertifikasız)

 

Aferez işlemleri için bir ön hazırlık gerekmektedir. Donör/hastaya öncesinde her işlem için değişebilen kan tetkikleri ( hemogram, kanama diatezleri, serolojik testleri. biyokimya yapılmalıdır. Acil durumlar için acil ilaçlarımızın ve malzemelerimizin eksiksiz ve çalışır durumda olması gerekmektedir. Özellikle damar yolu iyi olmalıdır. Aferez işlemi için belli miktarda akım ( en az 40 ml ) sürekli olarak sağlanmalıdır. Bazı durumlarda aferez işleminin süreklilik gerektirdiği de düşünülecek olursa  Santral Venöz Kateter takılması gerekecektir. İşlemimize uygun cihazımız ve aferez kitimizin de önceden hazır bulunması gerekmektedir.Aferez işlemleri ünitede yapılabileceği gibi gerektiğinde yoğun bakım ünitesinde yada hasta başında da yapılabilir. İşlem sırasında kullanılacak olan replasman sıvılarının da hazır bulunması gerekmektedir.

 

Aferez Uygulamasında Replasman Sıvısı

Plazma değişimi yapılan hastalarda uzaklaştırılan sıvının yerine kullanılır. Onkotik basıncı sağlar. (Onkotik basınç: Plazma proteinlerinin sağladığı ve sıvıyı kapiller içinde tutmaya çalışan basınç.)  Ayrıca sıvı kaybını yerine konması sağlayan sıvıdır. Buna ek olarak:

  • Plazma proteinlerinin yerine koyulması
  • Kolloid osmotik basıncın idamesi
  • Elektrolit dengesinin korunmasını sağlar.

Bu amaçlar için kullandığımız replasman sıvıları şunlardır:

1)   5% albumin

2)   Taze donmuş plazma: (TDP): kullanım alanı Trombotik trombositopenik purpura (TTP), karaciğer yetmezliği, koagülopati

3)   İzotonik Sodyum Klorür

4)   HES

Replasman sıvılarının yanında işlenen kanın koagülasyonunu önlemek için antikoagülan (ACDA) ve heparin de kulanılmaktadır.

    Aferez ile İlişkili Komplikasyonlar ( Yan Etkiler )

            Aferez işlemi sırasında donör/hastada gelişebilecek komplikasyonların sebeplerini bildiğimizde, doğru önlemleri alabiliriz, gerektiğinde etkili ve zamanında müdahale gerçekleştirebiliriz, işlemin amacına uygun şekilde  sonuna kadar devamını sağlayabiliriz. Aferez komplikasyonuna sebep olabilecek başlıca nedenler şunlardır:

Damar yolu ile ilişkili, dolaşım sistemi ile ilişkili, sitrat toksisitesi ile ilişkili, alerjik reaksiyonlar, solunum bozukluğu ve nefes darlığı, ilaç farmakodinamisinde bozulma, travmatik hemoliz, infeksiyonlar,  lenfosit- koagülasyon faktörleri- plazma protein deplesyonu,  afereze bağlı ölüm.

Aferez işlemi sırasında gelişebilecek olan komplikasyonları şiddetlerine göre de sınıflandırabiliriz:

 1.Derece- Hafif : tıbbi müdahale gerektirmez.Ağız çevresi parestezisi, ağız çevresi ve yüzde uyuşukluk, hapşırmak, dudakları çiğnemek

2.Derece- Orta: aksaklık ve hasta konforu için müdahale yapılabilir. Eller-ayaklar ve göğse ilerleyen parestezi, titreme, bulantı-kusma, abdominal kramp, baş dönmesi, hafif hipotansiyon, huzursuzluk.

3.Derece-Şiddetli: işlem sonlanır, durumunda kritik değişiklik vardır.Kas krampları, şiddetli abdominal kramp, tremör, mesane inkontinansı, ölüm korkusu, bulanık veya çift görme, bilinç kaybı.

4.Derece- Ölümcül: işlem sırasında veya 24 st içinde ölümle sonuçlanır. Afereze bağlı ölümden ziyade kendi hastalığıyla ilgili olarak ölüm olabilmektedir.

Komplikasyonları şiddetlerine göre sınıflandırma kriterleri en çok arşivleme ve dökümantasyon işlemlerinde bize yararlı olmaktadır.

Aferez işlemlerinde kayıt sistemi de önemli bir yere sahiptir. Donör/hastanın geliş sıklığının takibi, bir sonraki randevularının belirlenmesi ve verilerimizin toplanması için önemlidir. Ayrıca takiplerimizin ve müdahalelerimizin standardizasyonu ve uygunluğu için yan etki kriterlerimizin belirlenmiş olması ve aldığımız yanıtların kontrol edilebilmesi için de kayıtlarımızın belirli bir çerçevede tutulması gerekmektedir. Bu nedenle önceden belirlenmiş kriterlerimizin yazılı halde elimizde bulunması gerekmektedir.

Bu geniş perspektifte Aferez Hemşirelik işlevlerini toparlamak gerekirse:

 

 

AFEREZ SORUMLU HEMŞİRESİNİN GÖREV TANIMLARI

  • Aferez ünitesinde hijyeni sağlayacak tedbirler almak ve bunları uygulamak
  • Acil ilaç dolabını denetimini yapmak
  • Gerekli sarf malzemenin sipariş listesini hazırlamak ve temin edilmesini sağlamak
  • Kullanılan malzemenin sterilizasyonunu yaptırmak
  • Aferez ünitesinde kullanılan cihazların bakımı ve kontrollerini sağlamak
  • Personelin çalışma saatlerini düzenlemek
  • Haftalık çalışma listesini hazırlamak
  • Fazla mesai formlarını doldurmak
  • Yeni başlayan personelin eğitimini sağlamak
  • Stajer öğrencilerin eğitimlerine katkıda bulunmak
  • Kayıtların doğru ve eksiksiz tutulmasını sağlamak
  • Aylık istatistikleri çıkarmak
  • Konsülte edilmiş hastaların damar yolu değerlendirmesini yapmak
  • İşlem hakkında hasta / donörü bilgilendirmek
  • Otolog nakil organizasyonunda bulunmak

 

 

AFEREZ UYGULAMALARINDA HEMŞİRENİN GÖREV TANIMI

  • Donör/hasta kabulünü sağlamak
  • Donör  aferezinde formunu doğru ve eksiksiz doldurmasını sağlamak
  • İşlem hakkında bilgi vermek
  • Onay formu almak
  • Donör/hasta  için uygun ortamı ve güveni sağlamak
  • Donör/hasta  damar yolunu değerlendirmek
  • Donör/hasta  cihaza bağlamak
  • İşlem boyunca takibini yapmak
  • İşlem boyunca hasta monitörüzasyonunu sağlamak
  • Komplikasyon geliştiğinde ilk müdaheleyi yaparak doktoruna haber vermek
  • Gerektiğinde talep edilen tedaviyi uygulamak
  • Bilgisayar ve dosya kayıtların doğru ve eksiksiz yapılması
  • Elde edilen ürünün, alınan örneklerin barkotlarının yapıştırılması
  • İşlem öncesi ve sonrası ürün/ hasta /donör örneklerinin alınarak ilgili laboratuarlara gönderilmesi
  • İşlem kateter kullanılarak yapıldıysa kateterin uygun şekilde heparinizasyonunun ve bakımının yapılması
  • İşlemden sonra donör/hastanın istirahat etmesini sağlamak ve bu sırada donör/hastayı gözlemek.
  • Verileri ve müdahaleleri rapor etmek
  • Tüm sonuçlar, raporlar ve formları dosyasında arşive kaldırmak
  • Otolog ürünlerin infüzyonu sırasında nakil hemşiresine yardımcı olmak

 

Sonuç: Aferez merkezlerinde hemşireye ihtiyaç  olmadığı düşüncesi çok yaygındır. Son zamanlarda terapötik aferez merkezleri ile ilgili yapılan düzenlemeleri yasaların da desteklemesi ile bu konudaki yargılar da değişmeye başlamıştır. Bu düzenlemeler hem aferez merkezlerinin düzenlenmesi hem de eleman istihtamında aferez birimlerinin rahatlatmaya başlamıştır. Hastalara da hizmet veren aferez ünitelerini kliniklerin dışında tutmak mümkün değildir. Aferez işlemi temelde teknik bir işlem olarak değerlendirilmektedir.Unutulmamalıdır ki  işlem sırasında maruz kalınan uygulamaların sonucunda hayati tehlike riskini taşıyan komplikasyonlar ve tedavi uygulamalarını da içermektedir. Donör/hasta fiziksel değerlendirmesi, kişiler arası iletişim becerisine sahip, ilk yardım, CPR deneyimi ve niteliklerine sahip olmalıdır.  Bu ünitelerde görevlendirilecek olan hemşirelerin hematoloji klinik bilgisine sahip olması tercih edilmelidir.

Kaynaklar:

  • Türkiye Klinikleri Dahili Tıp Bilimleri Dergisi. Hemaferez Özel Sayısı. S. Kalayoğlu- Beşışık (Ed) . 2005.
  • Kiki F, Akut Transfüzyon Komplikasyonları. 5. Ulusal Hemaferez Kongresi Kitapçığı 2010; 140-149.
  • Ulusal Kan ve Kan Ürünleri Rehberi 2011.
  • İ.Ü.İ.T.F. Terapötik Aferez Sertifikasyon Eğitimi  , Dökümanları  2011.
  • Eşkazan E. Aferez Komplikasyonları. İ.Ü.Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri. Herkes İçin Transfüzyon Tıbbı Sempozyum Dizisi. 2005; 203-218
  • Öngören Ş. Terapötik Aferez Uygulamaları. İ.Ü.Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri. Herkes İçin Transfüzyon Tıbbı Sempozyum Dizisi. 2005; 189-201
  • Arat M. Ortaçağda Aforoz, Günümüzde Aferez. XXXI. Ulusal Hematoloji Kongresi , IV. Hematoloji İlk Basamak Kursu .2004; 27-35

 

Uzm. Hemş . Ülkü KAFTANCIOĞLU

2011 Tüm Hakları Saklıdır. Yazarın izni olmadan herhangi makale, yayın ve sitede yayımlanamaz…

Telif Hakları Genel Müdürlüğü, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca kaynak gösterilmeden kullanılamaz. Aksi Takdirde Yasal işleme başvurulacaktır. Bütün eserler Tibbiyardim.com Sağlık Personelleri ve Profesyonelleri tarafından yazılmaktadır.


facebook-paylas

Etiketler

Yazar bahadir

» 333 yazısı bulunmaktadır.

Yorum Yok






Ana Sayfa

Anasayfa Anasayfa için tıklayınız !

ARA Tibbiyardim.com

Reklamlar